Cerkiew greckokatolicka pw. Świętych Kosmy i Damiana
Cerkiew w Bartnem w zimowej odsłonie
Jest to drewniana cerkiew zbudowana z drewna jodłowego, w konstrukcji zrębowej, o tradycyjnym trójdzielnym układzie. Składa się z sanktuarium, nawy oraz prytworu (babińca). Od zachodu prytwor zamyka wieża konstrukcji słupowej, ze zwężającymi się ku górze ścianami i charakterystyczną pseudoizbicą. Wokół dolnej części wieży biegnie zachata, natomiast do sanktuarium przylega niewielka zakrystia.
We wnętrzu zachował się bogaty, wielostrefowy ikonostas z drugiej połowy XVIII wieku, zapewne zakupiony z innej miejscowości, po remoncie w XIX wieku. W jego skład wchodzą również starsze ikony z XVII wieku. Brakuje dziś ikony chramowej Świętych Kosmy i Damiana – znajduje się ona obecnie w Muzeum – Zamek w Łańcucie – a w jej miejscu umieszczono ikonę Archanioła Michała. Ikonostas był konserwowany w latach 70. XX wieku oraz ponownie w 2025 roku. Cennym elementem dawnego wyposażenia jest ołtarz z 1797 r.
W cerkwi przechowywane są także elementy architektoniczne pochodzące z innych, nieistniejących łemkowskich świątyń, m.in. portal oraz belka fundacyjna z dawnej cerkwi w Nieznajowej. Nad zachodnią częścią nawy zachowała się galeria chóru śpiewaczego.
Wnętrze cerkwi w Bartnem - fot. Klaudia Zbiegień
Dachy cerkwi mają zróżnicowaną wysokość, a wieża zwieńczona jest charakterystycznym baniastym hełmem. W szczytach dachów trzech części świątyni umieszczono ślepe latarnie z ozdobnymi, kutymi krzyżami. Cały obiekt pokryty jest gontem, a pseudoizbica wieży oszalowana pionowymi deskami z listwowaniem.
Cerkiew wyróżniała się niegdyś unikatową, rzadko spotykaną zewnętrzną dekoracją malarską. Podczas generalnego remontu odkryto aż 17 kolorów pierwotnej polichromii, określanej jako „prawdziwa orgia barwna”. Dziś jej fragmenty można zobaczyć w ograniczonym zakresie – zostały odtworzone podczas remontu dachów w 2020 roku.
Świątynię otacza drewniane ogrodzenie z gontowym daszkiem. Bramka wejściowa, przykryta gontowym dachem i zwieńczona baniastym hełmem, z krzyżem z półksiężycem, pochodzi najprawdopodobniej z okresu przebudowy cerkwi w 1842 roku.
Z dawnego cmentarza przycerkiewnego zachował się jeden nagrobek. W niewielkiej odległości od cerkwi znajduje się cmentarz parafialny z oryginalnymi XIX-wiecznymi nagrobkami, będącymi dziełami miejscowych kamieniarzy.
Tuż za ogrodzeniem znajduje się kamienny spichlerz plebański z pierwszej połowy XIX wieku, zbudowany z piaskowcowych ciosów. Obiekt ten był remontowany w 1966 roku oraz ponownie w 2025 roku.
